راهنمای کامل و نمونه دادخواست اعسار از پرداخت محکوم‌به و تقسیط بدهی

پس از صدور حکم قطعی دادگاه یا ابلاغ اجراییه برای پرداخت بدهی، مهریه یا دیه، چنانچه محکوم‌علیه توانایی پرداخت یک‌جای مبلغ محکوم‌به را نداشته باشد، با خطر جدی توقیف اموال و صدور حکم جلب (حبس) روبه‌رو خواهد شد. قانون‌گذار برای حمایت از افراد بی‌بضاعت و بدهکاران فاقد تمکن مالی، راهکار «دعوای اعسار از پرداخت محکوم‌به و تقسیط» را در قانون نحوه اجرای محکومیت‌های مالی مصوب ۱۳۹۴ پیش‌بینی کرده است.

در این مقاله از وبلاگ لایحه یار، مهلت حیاتی ۳۰ روزه جهت جلوگیری از جلب، شرایط استشهادیه شهود، نحوه تکمیل لیست اموال و نمونه کامل دادخواست اعسار و تقسیط را تشریح می‌کنیم.

---

۱. مهلت طلایی ۳۰ روزه برای جلوگیری از صدور حکم جلب

بر اساس ماده ۳ قانون نحوه اجرای محکومیت‌های مالی:

«اگر استیفای محکوم‌به از طرق مذکور در این قانون ممکن نگردد محکوم‌علیه به تقاضای محکوم‌له تا زمان اجرای حکم یا اثبات اعسار حبس می‌شود؛ مگر اینکه ظرف سی روز پس از ابلاغ اجراییه، ضمن ارائه صورت کلیه اموال خود، دعوای اعسار خویش را اقامه کرده باشد.»

آثار ثبت دادخواست ظرف ۳۰ روز:

• توقف صدور برگ جلب: تا زمانی که دادگاه به دعوای اعسار رسیدگی نکرده و حکم قطعی صادر نشده باشد، قاضی اجرای احکام حق بازداشت و حبس بدهکار را ندارد.
• آزادی با کفیل یا وثیقه: اگر خارج از مهلت ۳۰ روزه دادخواست ثبت شود، توقف حبس تنها در صورت تودیع کفیل معتبر یا وثیقه به میزان محکوم‌به میسر خواهد بود.

---

۲. شرایط شکلی حیاتی دادخواست اعسار (مواد ۸ و ۹ قانون)

بسیاری از دادخواست‌های اعسار به دلیل عدم رعایت دو الزام قانونی زیر در همان بدو امر رد می‌شوند:

1. استشهادیه کتبی حداقل دو شاهد (ماده ۸):
   • باید حداقل به امضای دو شاهد مطلع برسد.
   • شهود باید هویت، شغل، میزان درآمد و منبع امرار معاش خود را صریحاً بنویسند.
   • شهود باید بیان کنند که از چه طریقی و به چه مدت با خواهان آشنایی دارند و شهادت دهند که وی فاقد مال کافی برای پرداخت محکوم‌به است.
   • شهود باید برای ادای شهادت در جلسه دادگاه حاضر شوند.
2. صورت کامل کلیه اموال (ماده ۹):
   • خواهان اعسار باید فهرستی جامع شامل: کلیه اموال منقول و غیرمنقول، مانده کلیه حساب‌های بانکی، مطالبات از سایر اشخاص و لیست کلیه نقل و انتقالات مالی انجام‌شده در یک سال اخیر را ضمیمه دادخواست نماید.
   • هشدار کیفری: کتمان عمدی اموال در این لیست جرم بوده و موجب رد اعسار و حبس تعزیری تا ۶ ماه خواهد شد.

---

۳. نحوه تعیین پیش‌پرداخت و اقساط توسط دادگاه

دادگاه برای تعیین مبلغ اقساط به موارد زیر توجه می‌کند:

• میزان حقوق ماهانه و درآمدهای شغلی
• وضعیت تاهل و تعداد افراد تحت تکفل (فرزندان و همسر)
• هزینه‌های اجاره مسکن و درمان
• تورم عمومی جامعه و شاخص بانک مرکزی

قاضی معمولاً درصدی از بدهی را به عنوان «پیش‌پرداخت» تعیین کرده و الباقی را به صورت اقساط ماهانه در نظر می‌گیرد.

---

۴. نمونه دادخواست اعسار از پرداخت محکوم‌به و تقسیط

خواهان (محکوم‌علیه / معسر): [نام و مشخصات بدهکار / کد ملی / شغل / نشانی ثنا]
خوانده (محکوم‌له / طلبکار): [نام و مشخصات طلبکار / کد ملی / نشانی]

خواسته:
صدور حکم بر اثبات اعسار از پرداخت یک‌جای محکوم‌به دادنامه شماره [...] صادره از شعبه [...] دادگاه عمومی حقوقی شهرستان [...] و تقاضای تقسیط محکوم‌به به نحو عادلانه متناسب با وسع مالی مستنداً به مواد ۳، ۶، ۸ و ۱۱ قانون نحوه اجرای محکومیت‌های مالی به انضمام اعسار از هزینه دادرسی این دعوا.

دلایل و منضمات:
۱. تصویر مصدق دادنامه شماره [...] و برگ اجراییه شماره [...] صادره از شعبه [...]
۲. استشهادیه کتبی شهود معتبر وفق ماده ۸ و ۹ قانون نحوه اجرای محکومیت‌های مالی.
۳. فهرست کامل کلیه اموال، موجودی حساب‌های بانکی و دارایی‌های خواهان.
۴. فیش حقوقی / قرارداد اجاره مسکن / گواهی بیماری یا مخارج ضروری زندگی.
۵. تقاضای استماع شهادت شهود در جلسه رسیدگی.

متن شرح دادخواست:

ریاست محترم دادگاه عمومی حقوقی شهرستان [...]
(صادرکننده دادنامه بدوی)

با سلام و احترام؛
به استحضار عالی می‌رساند:
۱. به دلالت دادنامه قطعی شماره [...] مورخ [...] و اجراییه شماره [...] صادره از آن شعبه محترم، اینجانب محکوم به پرداخت مبلغ [...] ریال در حق خوانده محترم گردیده‌ام.

۲. اینجانب به عنوان یک شهروند شریف همواره خود را متعهد به ادای دیون می‌دانم، ولیکن در حال حاضر به عنوان یک کارگر ساده / کارمند دارای درآمد ماهانه به میزان [...] ریال بوده که با توجه به وضعیت مستاجری (اجاره‌بهای ماهانه [...] ریال) و مخارج عائله‌مندی و سرپرستی [تعداد] فرزند تحت تکفل، مطلقاً توانایی پرداخت یک‌جای مبلغ سنگین محکوم‌به را ندارم.

۳. به موجب استشهادیه پیوست که به امضای دو نفر شاهد مطلع رسیده و فهرست دارایی‌های ارائه شده مطابق ماده ۹ قانون نحوه اجرای محکومیت‌های مالی، اینجانب فاقد هرگونه ملک، زمین، خودرو یا سرمایه‌گذاری قابل فروش بوده و در شرایط معسریت واقعی به سر می‌برم.

نظر به اینکه هدف قانون‌گذار از تقسیط، ایجاد امکان پرداخت بدهی و جلوگیری از فروپاشی کانون خانواده و حبس افراد بی‌بضاعت است،
مستنداً به مواد ۳، ۶، ۷، ۸، ۱۰ و ۱۱ قانون نحوه اجرای محکومیت‌های مالی مصوب ۱۳۹۴، صدور حکم بر احراز اعسار اینجانب از تادیه یک‌جای محکوم‌به و تقسیط آن به صورت پیش‌پرداخت متناسب با توانایی و اقساط ماهانه عادله، از محضر دادگاه محترم مورد استدعاست.

با تجدید احترام
[نام و امضای خواهان اعسار]

---

۵. نکات کلیدی و استراتژی‌های دفاعی

• مرجع صالح: دادخواست اعسار از پرداخت محکوم‌به همواره باید به دادگاهی داده شود که دادنامه بدوی نخستین را صادر کرده است، حتی اگر پرونده در تجدیدنظر قطعی شده باشد.
• حضور شهود در دادگاه: صرف امضای استشهادیه کافی نیست. حتماً در روز تشکیل جلسه رسیدگی شهود خود را به همراه کارت شناسایی به دادگاه ببرید. قاضی از شهود درباره نحوه کسب درآمد بدهکار و آشنایی با وضعیت او سوال می‌پرسد.
• مستثنیات دین: منزل مسکونی در شان، اثاثیه ضروری زندگی، ابزار کار کارگران و کسبه (تاکسی، ابزار فنی و لپ‌تاپ برنامه‌نویس) جزو مستثنیات دین هستند و طلبکار نمی‌تواند آن‌ها را بابت بدهی توقیف کند (ماده ۲۴ قانون).

---

۶. سوالات متداول

۱. آیا اگر بدهکار قسط ندهد، مجدداً جلب می‌شود؟
پاسخ: بله؛ در صورت عدم پرداخت حتی یک قسط در موعد مقرر، طلبکار می‌تواند مستقیماً از اجرای احکام تقاضای جلب و بازداشت بدهکار را بنماید مگر اینکه دادخواست تعدیل اقساط داده شود.

۲. آیا تاجر می‌تواند دادخواست اعسار بدهد؟
پاسخ: خیر؛ بر اساس ماده ۱۵ قانون نحوه اجرای محکومیت‌های مالی، دادخواست اعسار از تجار و کسبه پذیرفته نمی‌شود و کسبه و بازرگانان باید «دادخواست ورشکستگی» بدهند.

---

نگران تکمیل استشهادیه، لیست اموال یا جلسه رسیدگی اعسار هستید؟

مشاوران و وکلای سامانه «لایحه یار» با اشراف کامل بر رویه‌های قضایی محاکم، قوی‌ترین دادخواست‌های اعسار و استشهادیه‌های منطبق با قانون را تنظیم می‌کنند تا بدون نگرانی از حکم جلب، بدهی خود را تقسیط کنید. هم‌اکنون به لایحه یار بپیوندید.