لوایح دفاعیه

راهنمای کامل و نمونه لایحه واخواهی از رأی غیابی (حقوقی و کیفری) + عذر موجه

آموزش گام‌به‌گام واخواهی از احکام غیابی، مهلت‌های قانونی، عذرهای موجه پذیرش تاخیر، توقف عملیات اجرایی و نمونه لایحه آماده واخواهی در لایحه یار.

✍️ شورای علمی و هیئت تحریریه حقوقی لایحه‌یارمدت مطالعه: ۷ دقیقه📅 انتشار: ۱۴۰۵/۰۶/۰۵

راهنمای کامل و نمونه لایحه واخواهی از رأی غیابی (حقوقی و کیفری) + عذر موجه

خلاصه راهنما

یکی از اصول بنیادین عدالت قضایی، «حق دفاع و استماع اظهارات خوانده یا متهم» است. با این وجود، در مواردی ممکن است فرد به دلیل تغییر آدرس، عدم اطلاع از پیامک‌های سامانه ثنا یا مسافرت، از جریان دادرسی بی‌خبر بماند و دادگاه بدون حضور وی رأی صادر کند. به چنین رأیی، «رأی غیابی» می‌گویند. قانون‌گذار حق ویژه‌ای تحت عنوان «واخواهی» به محکوم‌علیه غایب داده است تا دادگاه صادرکننده رأی مجدداً و با حضور وی پرونده را از نقطه صفر بازبینی نماید.

در این مقاله از وبلاگ لایحه یار، شرایط غیابی بودن رأی، مهلت‌ها، اثبات عذر موجه برای واخواهی دیرهنگام، اثر توقف اجرای حکم و نمونه لایحه تخصصی واخواهی را بررسی می‌کنیم.

۱. شرایط غیابی بودن رأی چیست؟

یک رأی زمانی در امور حقوقی «غیابی» محسوب می‌شود که هر سه شرط زیر به طور هم‌زمان محقق باشد (ماده ۳۰۳ قانون آیین دادرسی مدنی):

خوانده یا وکیل یا نماینده قانونی او در هیچ‌یک از جلسات دادگاه حاضر نشده باشند.
هیچ لایحه دفاعیه‌ای به دادگاه ارسال نکرده باشند.
ابلاغ اخطاریه‌ها به صورت «ابلاغ واقعی» (تحویل حضوری برگه اخطاریه به شخص خود خوانده) نبوده باشد (مثلاً ابلاغ قانونی به بستگان، الصاق در محل یا درج در سامانه ثنا بدون مشاهده توسط فرد).

توجه کیفری: در امور کیفری طبق ماده ۴۰۶ قانون آیین دادرسی کیفری، در کلیه جرایم به جز جرایمی که فقط جنبه حق‌اللهی دارند (مانند زنا و شرب خمر)، در صورت عدم حضور متهم یا وکیلش و عدم ارسال لایحه، دادگاه رأی غیابی صادر می‌کند.

۲. مهلت قانونی واخواهی و عذرهای موجه ماده ۳۰۶

مهلت واخواهی برای اشخاص مقیم ایران ۲۰ روز و برای مقیمین خارج از کشور ۲ ماه از تاریخ «ابلاغ واقعی» رأی است. اگر ابلاغ به صورت قانونی بوده، مهلت ۲۰ روزه از تاریخی شروع می‌شود که متهم یا خوانده کتباً یا عملاً از صدور رأی مطلع شده باشد (مثلاً پس از توقیف حساب بانکی یا خودرو).

عذرهای موجه برای واخواهی پس از پایان مهلت:

چنانچه مهلت ۲۰ روزه گذشته باشد، واخواه باید یکی از عذرهای موجه زیر را در دادگاه اثبات کند (ماده ۳۰۶ ق.آ.د.م):

بیماری مانع از حرکت و خروج از منزل (با تایید پزشک معتمد).
فوت همسر یا یکی از اقربا تا درجه اول از طبقه دوم.
حوادث غیرمترقبه مانند سیل، زلزله و آتش‌سوزی.
توقیف، بازداشت یا حبس بودن فرد در زندان به نحوی که نتواند وکیل بگیرد.

۳. اثر توقف اجرای حکم (اثر تعلیقی واخواهی)

بر خلاف تجدیدنظرخواهی در برخی موارد، ثبت دادخواست واخواهی دارای اثر تعلیقی مستقیم بر اجرای احکام است:

به محض ثبت دادخواست واخواهی و لایحه در مهلت مقرر، اجرای احکام مدنی یا کیفری مکلف است عملیات اجرایی و توقیف اموال را فوراً متوقف کند تا دادگاه پس از استماع دفاعیات مجدداً رأی صادر نماید.
اگر خارج از مهلت واخواهی شده باشد، ابتدا دادگاه در خصوص موجه بودن عذر تاخیر تصمیم می‌گیرد و در صورت قبول عذر، قرار توقف عملیات اجرایی صادر می‌کند.

۴. نمونه لایحه واخواهی از دادنامه غیابی حقوقی

ریاست محترم شعبه [...] دادگاه عمومی حقوقی شهرستان [...]

موضوع: لایحه واخواهی و دفاعیه نسبت به دادنامه غیابی شماره [...] مورخ [...]
واخواه (محکوم‌علیه غایب): [نام و مشخصات / کد ملی / نشانی ثنا]
واخوانده (محکوم‌له): [نام و مشخصات / کد ملی / نشانی]

با اهدای سلام و تحیات وافره؛
احتراماً اینجانب واخواه در فرجه قانونی مستنداً به مواد ۳۰۵ و ۳۰۶ قانون آیین دادرسی مدنی، اعتراض و واخواهی خود را نسبت به دادنامه غیابی موصوف که متضمن محکومیت اینجانب به پرداخت وجه [...] ریال می‌باشد، به شرح ذیل به استحضار عالی می‌رساند:

۱. در تبیین علت غیبت و پذیرش واخواهی:
ریاست محترم؛ اینجانب در هیچ‌یک از جلسات دادرسی بدوی حضور نداشته و هیچ لایحه‌ای تقدیم ننموده‌ام و اخطاریه‌های دادگاه نیز به علت تغییر نشانی منزل و قطعی خط تلفن مرتبط با سامانه ثنا هرگز به رویت و ابلاغ واقعی اینجانب نرسیده است. اینجانب اخیراً و در تاریخ [...] با مشاهده پیامک توقیف حساب بانکی از مفاد رأی مطلع گردیدم و بلافاصله در فرجه قانونی اقدام به ثبت واخواهی نمودم؛ لذا غیابی بودن رأی محرز بوده و تقاضای پذیرش واخواهی و صدور دستور توقف عملیات اجرایی را دارم.

۲. دفاعیات ماهوی و اثبات برائت ذمه:
واخوانده محترم دعوای خود را مستند به فاکتور فروش مورخ [...] مطرح نموده‌اند و مدعی طلبکاری شده‌اند؛ این در حالی است که اولاً فاکتور مذکور فاقد امضا، اثر انگشت یا تاییدیه اینجانب بوده و ارتباطی با اینجانب ندارد. ثانیاً حتی بر فرض صحت مبادله تجاری، اینجانب کلیه حساب‌های خود با واخوانده را طی حواله بانکی شماره [...] مورخ [...] به حساب ایشان تسویه نموده‌ام که پرینت رسمی گردش حساب بانکی پیوست لایحه می‌باشد. واخوانده با کتمان دریافت وجه، من غیر حق اقدام به طرح دعوای غیابی نموده است.

نظر به مراتب فوق و با عنایت به ادله مثبته پیوست که حکایت از فقدان اشتغال ذمه اینجانب دارد، مستنداً به ماده ۳۰۵ و ۱۹۸ قانون آیین دادرسی مدنی و اصل برائت، رسیدگی مجدد، فسخ و نقض دادنامه غیابی معترض‌عنه و صدور حکم شایسته بر بی‌حقی واخوانده به انضمام خسارات دادرسی مورد استدعاست.

با تجدید احترام  
[نام و امضای واخواه]

۵. نکات کلیدی در تنظیم لایحه واخواهی کیفری

در واخواهی کیفری (مانند محکومیت غیابی به کلاهبرداری یا صدور چک بلامحل):

اگر دادگاه متهم را به حبس یا رد مال محکوم کرده باشد، قاضی پس از قبول واخواهی ابتدا «قرار تأمین کیفری» (کفالت یا وثیقه) صادر می‌کند تا مانع بازداشت متهم گردد و سپس وقت رسیدگی تعیین می‌نماید.
واخواه کیفری باید علاوه بر انکار سوء نیت، دلایل عدم حضور خود را بیان کند.

۶. سوالات متداول

۱. آیا در جلسه واخواهی می‌توان به کارشناسی یا شهادت شهود جدید استناد کرد؟
پاسخ: بله؛ واخواهی یک دادرسی کاملاً جدید و دوباره است و طرفین می‌توانند تمام دلایل، مدارک، کارشناسی و ایرادات شکلی را مجدداً مطرح کنند.

۲. اگر واخواهی رد شود چه باید کرد؟
پاسخ: چنانچه دادگاه بدوی پس از جلسه واخواهی دادنامه غیابی را عینا تایید کند، واخواه ۲۰ روز مهلت دارد که نسبت به این رأی جدید در دادگاه تجدیدنظر استان «تجدیدنظرخواهی» کند.

آیا با حکم غیابی محکوم شده و حساب‌هایتان مسدود شده است؟

واخواهی فرصتی طلایی است که فقط یک بار برای نجات از محکومیت ناعادلانه در اختیارتان قرار می‌گیرد. کارشناسان حقوقی «لایحه یار» آماده‌اند تا در کمترین زمان ممکن، لایحه واخواهی و تقاضای توقف عملیات اجرایی را برای شما تنظیم کنند. هم‌اکنون در سامانه لایحه یار ثبت درخواست نمایید.

این مقاله برای آموزش و آماده‌سازی پیش‌نویس منتشر شده است. تشخیص نهایی عنوان اقدام، استناد قانونی و راهبرد پرونده باید با بررسی اسناد و نظر وکیل انجام شود.