لوایح دفاعیه

راهنمای تخصصی و نمونه لایحه دفاعیه توهین، افترا و نشر اکاذیب (واقعی و مجازی)

تفاوت توهین، افترا و نشر اکاذیب در فضای واقعی و مجازی، شرایط شکواییه و دفاع متهم، استناد به مواد ۶۰۸، ۶۹۷ و ۶۹۸ قانون مجازات با نمونه لایحه در لایحه یار.

✍️ شورای علمی و هیئت تحریریه حقوقی لایحه‌یارمدت مطالعه: ۸ دقیقه📅 انتشار: ۱۴۰۵/۰۶/۰۵

راهنمای تخصصی و نمونه لایحه دفاعیه توهین، افترا و نشر اکاذیب (واقعی و مجازی)

خلاصه راهنما

با گسترش شبکه‌های اجتماعی نظیر اینستاگرام، تلگرام، واتس‌اپ و پیام‌رسان‌های داخلی، دعاوی مرتبط با «توهین، افترا و نشر اکاذیب» حجم بالایی از پرونده‌های دادسراهای عمومی و دادسرای جرایم رایانه‌ای را به خود اختصاص داده است. هرچند این سه جرم در محاورات عمومی با یکدیگر اشتباه گرفته می‌شوند، اما قانون مجازات اسلامی برای هر کدام تعاریف، ارکان و مجازات‌های متمایزی قائل شده است.

در این مقاله از وبلاگ لایحه یار، مرزهای حقوقی میان توهین، افترا و اشاعه اکاذیب، نحوه اعاده حیثیت و نمونه لایحه دفاعیه جامع را بررسی می‌نماییم.

۱. تفاوت‌های بنیادین میان توهین، افترا و نشر اکاذیب

عنوان مجرمانه	مستند قانونی	تعریف و ارکان متشکله	مثال
توهین ساده	ماده ۶۰۸ ق.م.ا (اصلاحی ۱۳۹۹)	به‌کار بردن هرگونه لفظ، عبارت، تحقیر، تمسخر یا اشاره‌ای که موجب کسر شأن و اهانت به عرف شود، بدون نسبت دادن جرم مشخص.	ناسزاگویی، فحاشی کلامی یا چت
افترا	ماده ۶۹۷ ق.م.ا	نسبت دادن صریح و علنی یک عمل مجرمانه قانونی به شخص، به طوری که گوینده نتواند صحت آن را در دادگاه اثبات کند.	دزد خواندن کسی بدون داشتن حکم دادگاه
نشر اکاذیب	ماده ۶۹۸ ق.م.ا و ماده ۷۴۶ رایانه‌ای	انتشار، بازنشر یا ارسال مطالب کذب و غیرواقعی به قصد اضرار به غیر یا تشویش اذهان عمومی (چه حضوری و چه در فضای مجازی).	ساخت شایعه اخراج کارمند یا کلاهبردار بودن یک شرکت

نکته بسیار مهم قانون جدید: به موجب قانون کاهش مجازات حبس تعزیری مصوب ۱۳۹۹، هر سه عنوان مجرمانه فوق جزو جرایم قابل گذشت اعلام شده‌اند؛ یعنی شکایت صرفاً با تقاضای شاکی خصوصی آغاز می‌شود و با رضایت شاکی در هر مرحله متوقف می‌گردد. مجازات توهین ساده نیز صرفاً جزای نقدی درجه ۶ (تا ۲۰ میلیون ریال به نرخ روز) است و شلاق ندارد.

۲. اعتبار اسکرین‌شات و داده‌های الکترونیکی در دادگاه

بسیاری از افراد می‌پرسند: آیا اسکرین‌شات از چت‌ها و استوری‌ها مدرک است؟

صرف اسکرین‌شات به عنوان یک تصویر، به تنهایی دلیل قطعی تلقی نمی‌شود زیرا امکان ادیت و ساخت جعلی آن با نرم‌افزارها وجود دارد.
اما اسکرین‌شات به عنوان «اماره قضایی» پذیرفته می‌شود؛ بازپرس با ارجاع پرونده به پلیس فتا، گوشی تلفن همراه را استخراج داده نموده یا خط و شناسه پیام‌رسان را استعلام می‌کند. در صورت تایید پلیس فتا مبنی بر انتساب پیام به شماره یا اکانت متهم، سندیت آن معادل ادله رسمی خواهد بود.

۳. دفاعیات متهم در رد اتهام توهین و نشر اکاذیب

متهم برای دفاع می‌تواند به یکی از موارد زیر استناد نماید:

اثبات صحت ادعا (در افترا): طبق تبصره ماده ۶۹۷، اگر متهم بتواند اثبات کند طرف مقابل واقعاً آن جرم را مرتکب شده و حکم قطعی محکومیت دارد، از اتهام افترا تبرئه می‌گردد.
فقدان قصد اضرار و توهین: الفاظ به کار رفته در مقام گلایه خانوادگی، عصبانیت لحظه‌ای، یا دفاع از حقوق در جریان رسیدگی بوده و اراده‌ای بر تشویش یا تحقیر وجود نداشته است.
عدم احراز انتساب اکانت: در صورتی که سیم‌کارت یا اکانت بدون اطلاع متهم هک شده باشد یا نام کاربری متعلق به او نباشد.

۴. نمونه لایحه دفاعیه متهم در پرونده توهین، افترا و نشر اکاذیب

ریاست محترم شعبه [...] دادگاه کیفری ۲ شهرستان [...]  
(یا دادیار محترم شعبه [...] دادسرای عمومی و انقلاب)

موضوع: لایحه دفاعیه متهم در پرونده کلاسه [...] دایر بر توهین و نشر اکاذیب
متهم: [نام و مشخصات متهم / کد ملی / نشانی ثنا]
شاکی: [نام و مشخصات شاکی / کد ملی]

با سلام و اهدای تحیات وافره؛
احتراماً در خصوص پرونده کلاسه فوق موضوع شکایت شاکی محترم، مراتب دفاعیات اینجانب به شرح ذیل به استحضار عالی می‌رسد:

۱. فقدان رکن مادی و معنوی جرم توهین (ماده ۶۰۸):
ریاست محترم؛ شاکی محترم مدعی گردیده‌اند که اینجانب به ایشان اهانت نموده‌ام؛ در حالی که متن پیام‌های رد و بدل شده صرفاً متضمن گلایه‌های کاری ناشی از عدم تحویل سفارشات در موعد مقرر بوده است. به کار بردن واژه‌هایی چون «بی‌مسئولیت» یا «عدم تعهد به کار» در عرف تجاری از مصادیق الفاظ رکیک، سب یا تحقیر نبوده و فاقد وصف کیفری توهین است. طبق آراء دیوان عالی کشور، الفاظ باید صراحتاً موهن و رکیک باشند تا مشمول ماده ۶۰۸ گردند.

۲. رد اتهام نشر اکاذیب و افترا:
شاکی ادعا نموده که در گروه کاری نشر اکاذیب رخ داده است؛ در حالی که پیام ارسالی اینجانب صرفاً اطلاع‌رسانی به همکاران در خصوص وجود اختلاف مالی بر اساس دادخواست شماره [...] مطروحه در دادگاه حقوقی بوده است. درج یک واقعیت مستند حقوقی و رونوشت پرونده دادگاه به هیچ وجه اکاذیب تلقی نمی‌گردد. همچنین اینجانب هیچ جرمی را به شاکی نسبت نداده‌ام تا عنوان افترا صادق باشد.

۳. فقدان سوء نیت خاص و قصد اضرار:
اینجانب فاقد هرگونه پیشینه کیفری بوده و هدفم صرفاً احقاق حق در بستر کاری بوده است، نه تشویش اذهان و هتک حیثیت شاکی محترم.

بنا به مراتب فوق و با عنایت به اصل کلی برائت (اصل ۳۷ قانون اساسی) و ماده ۱۲۰ قانون مجازات اسلامی، صدور قرار منع تعقیب / حکم برائت اینجانب از محضر مقام محترم قضایی مورد استدعاست.

با تجدید احترام  
[نام و امضای متهم]

۵. نمونه لایحه شاکی جهت تقاضای اعاده حیثیت و مجازات متهم

ریاست محترم دادگاه کیفری ۲ / دادسرای جرایم رایانه‌ای

موضوع: لایحه شاکی در خصوص هتک حیثیت و انتشار تصاویر و اکاذیب
شاکی: [نام شاکی]
مشتکی‌عنه: [نام متهم]

با سلام و احترام؛
به استحضار می‌رساند: مشتکی‌عنه با ایجاد صفحه جعلی در شبکه اجتماعی اینستاگرام با نام و تصویر اینجانب، اقدام به درج استوری‌های حاوی الفاظ به شدت مستهجن، رکیک و انتساب عناوین کلاهبرداری و سرقت به اینجانب نموده که موجب سلب اعتبار حرفه‌ای چندین ساله بنده گردیده است.

با عنایت به گزارش تکمیلی پلیس فتا که هویت دارنده صفحه را با متهم تطبیق داده است و به استناد مواد ۶۰۸، ۶۹۷ و ۶۹۸ قانون مجازات اسلامی و مواد ۷۴۴ و ۷۴۶ قانون مجازات اسلامی (بخش جرایم رایانه‌ای)، تقاضای مجازات قانونی متهم و اعاده حیثیت اینجانب را استدعا دارم.

۶. سوالات متداول

۱. آیا توهین در چت خصوصی (دایرکت یا پیامک دونفره) جرم است؟
پاسخ: بله؛ توهین حتی اگر به صورت پیامک خصوصی دو نفره باشد، مشمول ماده ۶۰۸ قانون مجازات اسلامی است و نیازی به حضور شاهد یا علنی بودن ندارد.

۲. جرم اعاده حیثیت چیست؟
پاسخ: اگر کسی به شما تهمت بزند یا شکایت واهی مطرح کند و شما در دادگاه برائت قطعی بگیرید، می‌توانید با استناد به ماده ۶۹۷ ق.م.ا علیه او «شکایت افترا و اعاده حیثیت» ثبت کنید تا دادگاه او را محکوم کرده و در صورت نیاز از شما در روزنامه یا فضای مجازی عذرخواهی کند.

آیا متهم به توهین در فضای مجازی شده‌اید یا حیثیت شما مورد تعرض قرار گرفته است؟

تسلط بر مقررات جرایم سایبری و آیین دادرسی کیفری، نقشی اساسی در تعیین نتیجه پرونده دارد. وکلای خبره سامانه «لایحه یار» آماده تدوین قوی‌ترین لوایح دفاعیه برای دادسرای جرایم رایانه‌ای و دادگاه کیفری ۲ هستند. همین حالا سفارش خود را در لایحه یار ثبت فرمایید.

این مقاله برای آموزش و آماده‌سازی پیش‌نویس منتشر شده است. تشخیص نهایی عنوان اقدام، استناد قانونی و راهبرد پرونده باید با بررسی اسناد و نظر وکیل انجام شود.